Hızla gelişmekte ve sanayileşmekte olan dünyanın “en temel ihtiyacı”.

Hızla gelişen ve sanayileşen dünyanın en temel ihtiyacıdır enerji. Onsuz gelişemez dünya. İnsanlığın kaderini etkileyebilen sayılı unsurlardan bir tanesidir. Gelecek kaygısının en çok yaşandığı konudur enerji ihtiyacı.

İnsanoğlu bugünlere gelebilmek için bir çok başarıya imza atmış, bir çok gelişme kaydetmiştir. Bu gelişmelerin hepsinin bir maliyeti olmuştur ve olacaktır da. İşletmeciliğin birinci kuralı maliyetleri en aza indirerek en verimli sonucu almaktır. Globalleşen dünyanın en büyük sorunu da enerji konusunda yaşanmaktadır. Düşük maliyetli, yüksek verimli enerji ihtiyacını karşılamak için bir çok seçenek ortaya çıkmış ve bu seçeneklerin en verimli kullanılmasına çalışılmıştır.


Efsanelerin kaynağı

Aslında doğalgaz yeni keşfedilmiş bir enerji türü değil. Milyonlarca yıl öncesine ait yer altında biriken bir gaz. İnsanoğlu için doğalgazın ne anlama geldiğini anlamak doğal olarak uzun zaman almış. Milattan önceki yıllarda insanoğlu için gizem dolu bir enerji kaynağı olan doğalgaz, bir çok efsane ve destanın baş rolünü üstlenmiş. Yer altında sıkışan gazın bir şimşek gibi yer yüzüne çıkmasına bir anlam veremeyen Eski Yunanlılar, doğalgaza efsanelerinde ve destanlarında sıkça yer vermişler. Bu tür şimşekleri deniz suyunu ısıtmak, tuzu ayrıştırmak ve içilebilir yapmak amacıyla insanoğlunun yararına kullanan ilk insan topluluğu Çinlilerdir. 1785’li yıllarda işi ticarete döken ilk millet ise İngilizlerdir.Bu gazın Amerika’ ya ulaşması 30 yıl gibi bir süre almış ve 1816’da Amerika’ya ulaşmış.

Doğalgaz nedir ?

Başta Metan (CH4) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. Doğalgaz renksiz, kokusuz havadan hafif bir gazdır. Günlük hayatımızda her ne kadar doğalgazın kokusunu alsak da bunun bir güvenlik önlemi olduğunu da unutmamak gerekir. Gaz kaçaklarının anlaşılması amacıyla gazın içerisine çürük sarmısak kokusu veren THT (Tetra Hidro Teofen) ve TBT(Tetra Butil Merkoptan) maddesi katılmaktadır.

Doğalgaz rezervi...

Doğalgaz yenilenemeyen bir enerji türü olduğu için dünyada “ne kadar yıl yetecek doğalgaz enerjisi var” sorusunun cevabını aramak yapılacak en doğru işlerden biri olur.

Aslında bu sorunun cevabı sadece çıkartılan doğalgaz miktarını ölçmekle verilebilir.

1970'lerin ortalarından beri dünya doğalgaz rezervleri genellikle her yıl artış içerisinde olmuştur. 2001 sonu itibariyle varlığı kanıtlanmış dünya doğalgaz rezervleri 155.08 trilyon m3 olarak tahmin edilmektedir.

Dünyada doğalgaz rezerv dağılımları :

Avrupa ve Eski Sovyetler %42
Orta Doğu %34
Afrika ve Uzak Doğu %15
Güney Amerika %4
ABD %3
Kanada %1
Meksika %1

(Kaynak: International Energy Annual 1999 - EIA)

Kullanım Alanları

Çinlilerin doğalgazı kullanmaya başlamasından günümüze kadar geçen süre içerisinde doğalgazın kullanım alanına giren bir çok saha ortaya çıktı.

Endüstriyel %32
Electrik Üretimi %24
Ev %22
Ticari %14
Diğerleri %8
(
Kaynak: EIA - Annual Energy Outlook 2002)




Doğalgaz Endüstrisi

Her geçen gün gelişen doğalgaz endüstrisinin oyuncuları :

Üretici Firmalar

Sadece Amerika’da 8000’den fazla doğalgaz üreticisi bulunmakta. Bunlardan 24 tanesinin üretim kapasitesi en üst seviyede. En fazla üretim gerçekleştiren 10 tane şirket ve üretim miktarları :

Şirket Adı / Toplam Üretim Miktarı ( Million Cubic Feet/Day )
BP PLC 4,794
EXXONMOBIL CORP 2,992
CHEVRONTEXACO INC 2,554
DEVON ENERGY CORP 2,313
SHELL OIL CO 2,279
CONOCOPHILLIPS CO 2,266
ANADARKO PETROLEUM CORP 1,777
BURLINGTON RESOURCES OIL GAS CO 1,677
EL PASO ENERGY 1,410
APACHE CORP 1,164

• İlk on firma Amerika’nın toplam %42’lik doğalgaz üretimini sağlamakta.

İşleme

Sadece Amerika’da 580’den fazla doğalgaz işleme ünitesi bulunmakta ve bu üniteler 2000 yılında 17 trilyon küp feet doğalgaz işleme görevini yerine getirmiş.

Boru hatları

Türkiye’ye doğalgaz 5000 km uzaktan, Batı Sibirya’dan gelmekte ve taşıma işlemi kurulan boru hatlarıyla sağlanmakta.

Doğalgaz Sektörüne Genel Bakış

Doğalgaz sektöründe diğer sektörlerde olduğu gibi fiyatlar, talebi her zaman için karşılayacak arzı en iyi yansıtan düzeyde belirlenir.

Gaza olan talebin artmasıyla birlikte üretici firmalar fiyatları arttıracaklar ve elde ettikleri kazançları yatırıma dönüştüreceklerdir. Diğer yatırımlardan farklı olarak doğalgaza yapılan yatırımlar hemen meyvesini vermemekte, yatırımların sonucu bazen 6 aya bazen 10 yıla kadar uzanmaktadır. Bu durumun sebepleri ise finansmanın hemen sağlanamaması, hükümetten gerekli izinlerin alınması, sismik araştırmaların yapılması, kuyuların kazılması ve kuyuların boru hatlarına bağlanması gibi işlemlerin çok fazla zaman alması ve kompleks uygulamalar olması olarak gösterilebilinir. Ayrıca kalifiye eleman bulma ve ekipman tahsilinin zor olması da doğalgaz arzını etkileyen faktörler arasında yer almaktadır. Aynı zamanda doğalgaz üretiminin küçümsenmeyecek bölümünün denizlerde ve kıyılarda yapılıyor olması hava şartlarının doğalgaz üretimini etkilemesini de beraberinde getirecektir. Bir fırtına veya depremin üretim işlemlerini durdurabileceği göz önüne alınırsa, ileriyi görebilmek, ona göre hareket edebilmek gerçekten çok zor.

Uzun dönemde bazı olumsuzluklar gözlemlense de, kısa dönemde doğalgaz fiyatlarının doğalgaz arzına karşı inelastik olduğu söylenebilir. Yani doğalgaz fiyatlarının düşmesi, doğalgaz üretimini kısa vadede çok etkilemez denebilir.

Sonuç olarak doğalgaz sektöründe arz ve talebi dengede tutabilmek en önemli unsurlardan biri. Diğer firmaların arasından sıyrılmak tamamen sektörde gelecekle ilgili doğru planlar yapmaya bağlı.

Ulaştırma

Evlerde ocak yakarken veya ısınırken kullandığımız doğalgaz aslında çok da kolay bir şekilde ulaşmıyor evlerimize. Türkiye’ye gelen doğalgazın 5000 km uzaktan, Batı Sibirya’dan boru hatlarıyla geldiği düşünülürse “ulaştırma” işinin kolay bir iş olmadığı kolaylıkla fark edilecektir.

Yer altından çıkan bütün enerji kaynaklarında olduğu gibi doğalgaz da son tüketiciye “doğal” haliyle ulaşmıyor. Yerin 1000-1500 metre altından çıkan doğalgazın tüketiciye ulaşması için işlenmesi, arındırılması, kurutulması ve belli bir sıcaklığa getirilmesi gerekiyor.

Gazın en zor yanı ulaştırma işlemi. Doğalgaza yapılan harcamaların 3’te 2’si gazın ulaştırılması için harcanıyor. Boru hatları aracılığıyla saatte 30 km hızda giden gazın doğal olarak belli bir yerden sonra hızı düşüyor ve durma noktasına geliyor. Bunu engellemek için ise her 100 kilometreye bir tesis kurulması gerekmekte. Her tesiste yeniden temizlenen ve pompalanan gaz Sibirya’dan Türkiye’ye ulaşmak için 60’tan fazla istasyondan geçiyor ve her istasyonun maliyeti 200 milyon dolar civarında.

Rusya’dan aldığımız doğalgaz için Sibirya’da sadece doğalgaz çıkartma ve ulaştırma işlemlerini gerçekleştirmek adına bazı kasabalar ve küçük şehirler mevcut. Rusya’nın böyle bir tutum sergilemesi ise “kusursuz ve kesintisiz hizmet” anlayışına dayanmakta. Çünkü gaz ulaştırma işlemleri sırasında her hangi bir sorunun çıkması, her hangi bir işçinin sağlıklı yaşam koşullarına sahip olmaması sebebiyle işini aksatması demek Türkiye veya başka bir ülkenin doğalgaz alamaması ve bunun sonucunda hayatın felç olması demek.

Yapılan araştırmalara göre 15 yıl sonra Türkiye’nin enerji ihtiyacının yarısını doğalgazdan sağlayacağı ön görülüyor.

SONUÇ :

Her ne kadar doğalgaz şu an için en hesaplı ve verimli enerji kaynağı olarak gözükse de, enerjinin kendi ürettiğimiz bir enerji olmaması ve gelecekte yine doğalgaz ile ilgili rezerv sıkıntılarının yaşanacağı düşünülürse, Türkiye’nin kendi enerjisini üretebilme yolunda ciddi çalışmalar ve yatırımlar yapması gerekmekte.